Μπορούν μερικά δέντρα να αλλάξουν την ιστορία;

Taksim Square panoramic view

The right sided building is Kemal Ataturk culture center, proposed for demolition according to goverment plans

Οι αρχές του 20 αιώνα ήταν μια ταραγμένη περίοδος για την αποδυναμωμένη Οθωμανική αυτοκρατορία. Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, το νεοπαγές κίνημα των Νεότουρκων επαναστάτησε το 1908 κατά του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ και απαίτησε την επαναφορά σε ισχύ του πρώτου τουρκικού συντάγματος,του 1876.
Το σύνταγμα αυτό είχε τεθεί σε ισχύ έπειτα από διεργασίες δεκαετιών, απότοκο μιας μεταρρυθμιστκής διαδικασίας που ονομάστηκε Τανζιμάτ και έδινε για πρώτη φορά την Οθωμανική υπηκοότητα σε όλους, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, τους πολίτες της αυτοκρατορίας. Σύντομα όμως παραμερίστηκε από τις συντηρητικές δυνάμεις που είχαν στοιχηθεί πίσω από τον σουλτάνο και δεν επιθυμούσαν την αλλαγή των φεουδαρχικών δομών της αυτοκρατορίας.

Μια παρόμοια σύγκρουση εξελίχθηκε και μετά την επανάσταση των Νεότουρκων.  Ενώ ο σουλτάνος είχε επαναφέρει σε ισχύ το σύνταγμα και προκηρύχθηκαν εκλογές, οργανώθηκε στο στρατό μια αντεπαναστατική κίνηση που προσπάθησε να ανακόψει την μεταρρυθμιστική ορμή και την ισχύ του κινήματος των Νεότουρκων.  Ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά της αντεπανάστασης αυτής συνέβη στο Topçu Kışlası, που ήταν στρατώνες στην αρχή  της περίφημης λεωφόρου του Πέραν, εκεί που βρίσκεται ακόμα και σήμερα ο ελληνορθόδοξος ναός της Αγίας Τριάδας.  Κατά τη διάρκεια της αντεπανάστασης, που επικράτησε για μερικές μέρες μέχρι να την καταλύσουν σώματα στρατού που κατέφθασαν από τη Θεσσαλονίκη, οι στρατώνες αυτοί καταστράφηκαν. Αργότερα κατασκευάστηκε στάδιο που κι αυτό κατεδαφίσθηκε το 1940, όταν η πλατεία Ταξίμ της Πόλης και το παρακείμενο Taksim Gezi Park έπαιρναν τη σημερινή τους μορφή.

Με τη σύντομη 🙂 αυτή εισαγωγή πήρατε μια ιδέα για το σκηνικό των συγκρούσεων του καλοκαιριού του 2013 στην Πόλη.  Ο Tayyip Erdoğan, σημερινός παντοδύναμος πρωθυπουργός της Τουρκίας, που έχει τα γραφεία του στην κοντινή συνοικία Μπεσίκτας, υπήρξε πρώην δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης και θεωρείται παραπάνω από βέβαιο ότι έχει πολύ καλή γνώση του σχεδίου ανάπλασης της πλατείας Taksim και της ανακατασκευής του παλιού στρατώνα, με σκοπό να γίνει εμπορικό κέντρο (Μαll).  Η λογική του σχεδίου μάς αποκαλύπτει ,επίσης, πολλά  για τον τρόπο που σκέπτεται η ηγετική τάξη που κυριαρχεί αυτή τη στιγμή στη σύγχρονη Τουρκία.  Οι στρατώνες (Taksim Military Barracks),  σύμβολο αντίστασης της οθωμανικής Τουρκίας απέναντι στους νεωτερισμούς των Νεότουρκων και τελικά ενάντια στον επακόλουθο Κεμαλισμό, ανακατασκευάζονται και αυτή η πράξη φαίνεται σαν μια ιδεολογική επίθεση, καλούν όμως και την “ιδιωτική πρωτοβουλία” να λειτουργήσει εμπορικό κέντρο για να κερδίσουν  μερικούς “παράδες” (para).  Το τερπνόν μετά του ωφελίμου ή αλλιώς μεταμοντέρνοι νεοφιλελεύθεροι “πασάδες”…

Να σημειώσουμε εδώ ότι η πλατεία Taksim είναι για την Πόλη, τηρουμένων φυσικά των αναλογιών,  ότι είναι για μας η πλατεία Εξαρχείων. Κέντρο της αμφισβήτησης και προβληματισμού της Τουρκικής αριστεράς, που κυνηγήθηκε πολύ από το στρατιωτικό πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν (Ahmet Kenan Evren), εξακολουθεί όμως να υφίσταται και να οργανώνει εκδηλώσεις και δυναμικές κινητοποιήσεις, τροφοδοτούμενη από το απέραντο προλεταριάτο της χαοτικής μεγαλούπολης.  Στην πλατεία Taksim συναντιούνται οι κάθε λογής αμφισβητίες της κρατούσας τάξης πραγμάτων της Τουρκίας, οργανώνουν τις διαδηλώσεις της Εργατικής Πρωτομαγιάς, που συχνά καταλήγουν σε συγκρούσεις καθώς η τουρκική αστυνομία μπορεί να γίνει πολύ βίαιη  όταν εκνευρίζεται…(sic).

Έτσι λοιπόν πυροδοτήθηκε η Ίστορία.  Οι μπουλντόζες κατέφθασαν για να ξεριζώσουν τα δέντρα του Gezi Park, μερικοί “γραφικοί” οικολόγοι οργάνωσαν διαμαρτυρία για την σωτηρία τους,  η αστυνομία χρησιμοποίησε βία για να τους διαλύσει και αυτή ήταν η σπίθα που άναψε τη φωτιά.  Ένα πολύχρωμο και μάλλον ετερόκλητο πλήθος ξεχύθηκε στους δρόμους της Πόλης, διαδήλωσε και συγκρούστηκε σκληρά με την τουρκική αστυνομία. Έγινε ορμητικό ποτάμι όπως πέρναγε  τις γέφυρες του Βοσπόρου, χρησιμοποίησε τη  φαντασία του , και έκανε αποτελεσματική χρήση των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης.   Το συνεκτικό υλικό των εξεγερθέντων της Πόλης δεν είναι άλλο από την αμφισβήτηση προσωπικά του τούρκου πρωθυπουργού και των επιλογών του.  Οι νέες τάξεις που ξεπηδούν μέσα από το τουρκικό οικονομικό “θαύμα” είναι μορφωμένες, έχουν πρόσβαση στην πληροφορία και έχουν αναπτύξει την κρίση τους, απαραίτητο συστατικό επιτυχίας σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον.  Κάποιοι από αυτούς έχουν κερδίσει και χρήματα που θα ήθελαν να ξοδέψουν κατά το δοκούν.

Όλοι αυτοί αισθάνονται άβολα με το σφιχτό ισλαμικό “κοστούμι” που ράβει  γι αυτούς το κυβερνών κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Περιορισμοί στο κάπνισμα, στο αλκοόλ, ενίοτε στο διαδίκτυο όπως είχε συμβεί παλιότερα με το you tube, ισλαμικά σχολεία και μαντήλες που επανεμφανίζονται στην δυτικότροπη και μετριοπαθή ως προς το Ισλάμ Τουρκία, δημιουργούν ατμόσφαιρα που αναδεύει ευθέως τον ψυχισμό του σύγχρονου Τούρκου και του δημιουργεί υπαρξιακά ερωτήματα.  Γιατί η σύγχρονη Τουρκία, με την καθοδήγηση του Κεμάλ Ατατούρκ, προσπάθησε πολύ να έρθει σε ρήξη με το ισλαμικό παρελθόν της και βλέπει τώρα τα φαντάσματα του παρελθόντος, με τα οποία πίστευε ότι είχε τελειώσει,  να επανέρχονται  ισχυρά και δημοκρατικότατα εκλεγμένα.  Δεν μπορούμε βέβαια να μην παρατηρήσουμε ότι στον ιδιόρρυθμο και κάποτε κάποτε μυστικιστικό κόσμο της Μικράς Ασίας,  τα πράγματα  δεν είναι πάντα  όπως φαίνονται. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι η άκριτη υποστήριξη του Κεμαλισμού μπορεί να λύσει τα προβλήματα της γειτονικής χώρας.  Ό ίδιος ο Κεμάλ είχε τις αντιφάσεις του και υιοθέτησε  το επίθετο Ατατούρκ, πατέρας των Τούρκων, που πιο πολύ στην γεμάτη μύθους και ισχυρούς ηγέτες Ανατολή παραπέμπει παρά σε μια δυτικού τύπου κοινοβουλευτική δημοκρατία.  Η δημοκρατία επίσης υπέφερε  στην Τουρκία με τα συχνά πραξικοπήματα του κεμαλικού κατεστημένου. Οι αντιφατικές αυτές καταστάσεις οδηγούν  τους νέους Τούρκους να αισθάνονται  πολύ μόνοι στη σύγχρονη εποχή.  Από τη μια μεριά τους πιέζει ο δυτικός κόσμος και από την άλλη η ισλαμική Μέση Ανατολή.  Το προς τα που θα αποφασίσουν να κινηθούν μπορεί να αλλάξει δραματικά την ιστορία όλης της περιοχής…

Τα σχέδια για την ανάπλαση της πλατείας Ταξίμ

Ας αφήσουμε όμως την  ιστορία και ας επικεντρωθούμε στην  πολυάριθμη και γεμάτη όνειρα νέα Τουρκική γενιά που διαδηλώνει αυτή τη στιγμή στην Πόλη και στην πραγματικότητα προσπαθεί να οραματισθεί ένα μέλλον που της ανήκει.  Η τουρκική νεολαία δημιουργεί αυτή τη στιγμή τη δική της  “πλατεία”, μπερδεμένη ίσως, χωρίς αποτελεσματικό ηγέτη να εξαργυρώσει την ενέργειά της στο πολιτικό επίπεδο, αυθόρμητη και συναισθηματική.  Είναι έξυπνη, ευφυής και γεμάτη χιούμορ και γι αυτό εξαιρετικά επικίνδυνη.  Η εκτίμηση μου είναι ότι η άρχουσα τάξη της γειτονικής χώρας την έχει υποτιμήσει κι αυτό στο πολιτικό επίπεδο είναι λάθος που πληρώνεται ακριβά.

Για εμάς τους Έλληνες τέλος, τα γεγονότα της πλατείας Taksim, μπορούν υπό προϋποθέσεις να μετατραπούν σε μεγάλη ευκαιρία.

Για εμάς τους Έλληνες τέλος, τα γεγονότα της πλατείας Taksim, μπορούν υπό προϋποθέσεις να μετατραπούν σε μεγάλη ευκαιρία. Πρώτη φορά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ανδρώνεται επιτέλους στη γειτονική χώρα μια γενιά που  αμφισβητεί με δύναμη το Τουρκικό κατεστημένο και δεν της αρέσουν καθόλου οι Νεοοθωμανικές ονειρώξεις των κρατούντων.  Μια γενιά που επιμένει να πίνει ούζο (raki) όταν οι τουρκικές, επιδοτούμενες, σαπουνόπερες την εκπαιδεύουν συστηματικά να προτιμάει τη…λεμονάδα. Μια γενιά που τολμάει να φιλιέται στο δρόμο στη χώρα που  μέχρι πριν λίγο καιρό πάντρευε τα κορίτσια της με παρθενία.   Υπάρχουν πολλές πιθανότητες αυτή η γενιά να μπορέσει να αντικρύσει την ιστορία χωρίς συμπλέγματα και να ψηφίσει ισχυρά την ειρήνη και τη συνεργασία με τους γείτονές της.  Από την άλλη μεριά όμως το αποτέλεσμα δεν είναι εξασφαλισμένο, αντίθετα είναι εξαιρετικά αμφίρροπο. Στους ίδιους τους διαδηλωτές συνυπάρχουν, όπως και στη δική μας “πλατεία”,  από αριστεροί μέχρι ακροδεξιοί.  Υπάρχει περίπτωση να κατέβει στους δρόμους και η άλλη πλευρά, των ισλαμιστών. Το ίδιο το κίνημα, νεανικό και πολύ φρέσκο, έχει τις αφέλειες και τις υπερβολές του.  Η τουρκική κοινωνία δείχνει διαιρεμένη και απρόσμενα κίνδυνοι μπορούν να περιπλέξουν την κατάσταση στην περιοχή. Κάπου εδώ τελειώνει το άρθρο μας. Η πρότασή μου είναι να ευχηθούμε καλή επιτυχία στα παιδιά της πλατείας Taksim.  Νέες πιθανότητες, νέες ευκαιρίες, ίσως στο βάθος ένας καλύτερος κόσμος.  Ποιος ξέρει…

  1 comment for “Μπορούν μερικά δέντρα να αλλάξουν την ιστορία;

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.