Για τους γραφιάδες

WriterΚουτσοπατήσαμε τον Οκτώβρη πια και μαζί με τα όψιμα φέτος πρωτοβρόχια είμαστε πάλι εδώ, μετά από αρκετή αναβλητικότητα. “Η ζωή είναι για τους περισσότερους από μας μια μακρόσυρτη αναβολή” έλεγε ο αμερικανός συγγραφέας Χένρυ Μίλλερ και μάλλον το γνωστό αυτό γνωμικό ταιριάζει καλά στην περίπτωση του γράφοντος, είναι και παρηγορητικό όμως μιας και παρέχει μια “επιβεβαίωση” δια στόματος ενός σπουδαίου συγγραφέα ότι αυτό το πρόβλημα το αντιμετωπίζουν κι άλλοι…Σας είχα προειδοποιήσει όμως για το επικείμενο κενό στη αρθρογραφία μας. Ποτέ δεν μπόρεσα να στρώσω έστω μια γραμμή μέσα στον βαρύ ελληνικό Αύγουστο. Πόσο μάλλον που ο φετινός Αύγουστος μπήκε με αρκετά προβλήματα, που αποδιοργάνωσε τον προγραμματισμό του, περιορισμένου έτσι κι αλλιώς, διαθέσιμου για το παρόν blog χρόνου. Ας είναι όμως, περασμένα πια, η οθόνη του υπολογιστή σε μαύρο φόντο και ο κέρσορας αναβοσβήνει ανυπόμονος. Το πληκτρολόγιο περιμένει καρτερικά να το βασανίσω 🙂

Μιας και ξεκινήσαμε έτσι, θα προσπαθήσω στο σημερινό μας, πρώτο για το φθινόπωρο, editorial, να σκύψω λίγο πάνω σε αυτούς τους περίεργους τύπους που αντί να γεύονται όσο μπορούν τις απολαύσεις της σύντομης έτσι κι αλλιώς ζωής μας, περνάνε τις νύχτες τους μπροστά στις οθόνες ή πάνω από μια κόλλα χαρτί, παλεύοντας με λέξεις και ιδέες, προσπαθώντας να γράψουν ένα άρθρο για το διαδίκτυο η να σχεδιάσουν ένα μυθιστόρημα, να συλλαβίσουν μερικούς στίχους ή να σμιλέψουν με λέξεις ένα ποίημα. Ποιοι άνθρωποι είναι αυτοί; Τι τους οδηγεί σε αυτή την παράλογη εκ πρώτης όψεως συμπεριφορά;

Ο Φρειδερίκος Νίτσε έλεγε ότι η τέχνη μας βοηθάει να αντέξουμε την πραγματικότητα. Η συγγραφή είναι μία από τις υψηλότερες μορφές τέχνης και έχει την ιδιότητα ότι δεν απαιτεί υψηλή επένδυση σε κεφάλαιο όπως άλλες τέχνες. Ακόμα και στην μεταμοντέρνα εποχή των υπολογιστών με τους σοφιστικέ κειμενογράφους και τους αυτόματους μεταφραστές, για ένα πραγματικό εργάτη των λέξεων μερικές, πολλές ίσως :), πάμφθηνες σελίδες Α4 και ένα στυλό είναι αρκετά. Έχει ομως δίκιο ο Φρειδερίκος Νίτσε; Για το ότι χρειαζόμαστε βοήθεια για να αντέξουμε την πραγματικότητα δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη απόδειξη. Ο καθένας μας, μέσα από το βιώματά του, μπορεί να συναισθανθεί πόσο σκληρή γίνεται κάποτε η πραγματικότητα της ζωής μας. Ακόμα και οι πιο πλούσιοι, ακόμα και οι ισχυρότεροι, όλοι μας θα υποστούμε κάποια στιγμή της ζωής μας δυνάμεις ισχυρές και απρόβλεπτες, γεγονότα που δεν είμαστε ικανοί να επηρεάσουμε. Μια φυσική καταστροφή, ασθένειες, άσχημα παιχνίδια της μοίρας, είναι τόσο περίπλοκο το παιχνίδι της ζωής που κάνει ίσως την αναζήτηση της ευτυχίας μια χίμαιρα. Στο τέλος παραμονεύει η κοσμική εντροπία της μικρής ανθρώπινης ενεργειακής μηχανής και ο θάνατος, αποκρουστικός αλλά παντελώς αναπόφευκτος. Αλλά πριν προχωρήσουμε τον συλλογισμό μας, ας κάνουμε μια βουτιά στις απαρχές των ανθρώπινων πολιτισμών. Πόσο πιο σύντομη, πόσο πιο επίπονη και γεμάτη δυσκολίες ήταν η ζωή των μακρινών προγόνων μας; Πόσο πιο πολύ, σε σύγκριση με τους καλοζωισμένους και εγωκεντρικούς ανθρώπους των σύγχρονων κοινωνιών, αποζητούσαν μια στέγη για να καλυφθούν, μια εστία για να αποφύγουν τα άγρια θηρία, μια εύνοια της τύχης που θα τους βοηθούσε στο κυνήγι και την τροφή της επόμενης μέρας; Όλα αυτά, για πολλούς αυτονόητα σήμερα, ήταν συχνά τρομερά αδιέξοδα στο μακρινό παρελθόν. Πολλές φορές κατέφευγαν στη βία και στον ανταγωνισμό για να λύσουν τα πεζά τους πλην σοβαρά προβλήματα, αυτή όμως η διέξοδος αποδυνάμωνε περισσότερο τις πρωτόγονες ανθρώπινες κοινωνίες προς όφελος των φυσικών ανταγωνιστών τους. Είναι λοιπόν γενικά παραδεχτό πως αυτό που τους βοήθησε να επιβιώσουν είναι ακριβώς η συνεκτικότητα και ομαδικό πνεύμα που επέδειξαν εκείνες τις κρίσιμες εποχές. Η κατοχή της γλώσσας υπήρξε ένα κρίσιμο εργαλείο επικοινωνίας. Με ένα τέτοια θαύμα της φυσικής επιλογής στην κατοχή τους, κάποιοι από τους προγόνους μας άρχισαν να χρησιμοποιούν τον προφορικό λόγο, σαν εργαλείο παραμυθίας και ψυχικής ανάτασης στην αρχή, αλλά ταυτόχρονα και σαν μια μορφή επιβολής εξουσίας και σχεδιασμού πρωτόλειων οργανωτικών δομών. Φανταστείτε τους αρχαίους Σαμάνους, τις μάγισσες ιέρειες, τις μυθικές μορφές που ξεπηδούν από τις απαρχές της ανθρώπινης ιστορίας. Ανακάλυψαν τον Θεό και κάλυψαν με το πανάρχαιο αυτό παραμύθι άπειρες ανάγκες, φόβους και ατέλειες της ανθρώπινης ψυχής. Καθοδήγησαν τους φοβισμένους προγόνους μας και τους έκαναν πιο αποτελεσματικούς, τους εξουσίασαν τελικά με τον λόγο και τις ιδέες. Η τέχνη ήταν από τότε ένα βασικό “εργαλείο” του πολιτισμού. Αφθονες προϊστορικές βραχογραφίες στην Αφρική και την Ευρώπη το αποδεικνύουν…Και οι αρχαίες παραμυθίες ακόμα και σήμερα διδάσκονται στα σχολεία και γίνονται κατανοητές από τους νεαρούς μαθητές, όπως οι μύθοι του Αισώπου, απόδειξη πως ο κόσμος των ιδεών κινείται με “άλλες” ταχύτητες σε σχέση με τον εντυπωσιακό τεχνικό μας πολιτισμό.

Το επόμενο στάδιο της εξέλιξης ήταν ο γραπτός λόγος. Αυτός διαχύθηκε από τις ελίτ και τα ιερατεία στα μεσαία στρώματα κατά την κλασσική ελληνική αρχαιότητα και μας άφησε κληρονομιά ανυπέρβλητα έργα του ανθρώπινου πνεύματος και ειδικά για την ελληνική γλώσσα μια χρυσή θέση στο πάνθεο των πολιτισμών(Πάντως αυτή η θέση στο “βάθρο” σήμερα έχει υποχωρήσει, αυτή όμως είναι μια άλλη συζήτηση). Δεν θα επιμείνω όμως περισσότερο στην κλασσική αρχαιότητα, που άλλωστε έχει μελετηθεί εξαντλητικά, γιατί θέλουμε να περάσουμε στο επόμενο βήμα ανάπτυξης και μαζικοποίησης του γραπτού λόγου, που προήλθε από την ανακάλυψη της τυπογραφίας, κατά την Ευρωπαϊκή Αναγέννηση και την έναρξη ουσιαστικά του σύγχρονου αστικού πολιτισμού.
Μαζί με την διεύρυνση της εκπαίδευσης, όλο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να διαβάσουν και να γράψουν. Και υπάρχει τέλος το σημερινό στάδιο του διαδικτύου που είναι μια διακριτή φάση που εξελίσσεται τώρα μπροστά μας, στη σημερινή γενιά. Με τα κοινωνικά δίκτυα και το blogging φτάσαμε στην εποχή που ο κάθε “μικροαστός” προσπαθεί να διηγηθεί την “ιστορία” του ή να πετύχει την ατάκα της ημέρας. Ζούμε κυριολεκτικά σε μια εποχή που όλοι γράφουν…

Η συγγραφή λοιπόν είναι μια “απασχόληση” πανάρχαια όσο και σύγχρονη. Παρ’ όλα αυτά δεν είναι κάθε συγγραφική προσπάθεια τέχνη. Φυσικά ακόμα και οι νεόκοποι “συγγραφείς” του διαδικτύου δικαιούνται να διεκδικήσουν μια θέση στην ιστορία της τέχνης και πολλές φορές είναι εξαιρετικά ευρηματικοί. Αλλά, για να επιστρέψουμε έτσι και στο παραπάνω απόφθεγμα του Νίτσε, η τέχνη είναι απομάκρυνση από την πραγματικότητα ή τέλος πάντων αναδιαμόρφωσή της. Η τέχνη είναι δημιουργία ιδεατών κόσμων και αυτό είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό της που την διαχωρίζει απο την πραγματικότητα. Αποφεύγει να κάνει πιστά αντίγραφα της καθημερινότητας ή της ιστορικής στιγμής που καταπιάνεται γιατί μια τέτοια προσπάθεια δεν της ταιριάζει.

Φτάσαμε έτσι και στους επίδοξους και μη συγγραφείς, όλους αυτούς τους σιωπηλούς σκαπανείς που μάχονται κάθε νύχτα στον κόσμο των ιδεών. Ο μέσος άνθρωπος τους αντιμετωπίζει σαν “αντικανονικούς”, του προκαλούν, ίσως όχι άδικα, καχυποψία. Αυτοί δεν είναι ακριβώς οι τύποι που θα τους ήθελαν γαμπρούς για τις κόρες τους καθώς είναι απρόβλεπτοι, δεν ταιριάζουν καλά στο πρότυπο του “οικογενειάρχη κουβαλητή”. Μπορεί να απορροφηθούν τόσο από μια ιδέα που θα παραμελήσουν οτιδήποτε άλλο, ακόμα και να φάνε ή να κοιμηθούν. Για πολλούς απ’ αυτούς κινητήρια δύναμη είναι η ματαιοδοξία. Ονειρεύονται βλέπετε πως μπορούν να γίνουν γνωστοί με το έργο τους και να ξεπεράσουν τον μίζερο, συχνά, μικρόκοσμό τους. Ίσως να κέρδιζαν και το μικρό τους μέρισμα στην αθανασία, όπως το πέτυχαν πολλοί μεγάλοι διανοητές στο παρελθόν. Μοιάζουν όμως με τους παίχτες του Λόττο που θυμούνται μόνο τον υπερτυχερό της κλήρωσης και ξεχνούν τους χιλιάδες άλλους που έχασαν το λαχείο.
Άλλοι πάλι ωθούνται από την ανάγκη να εξωτερικεύσουν το εσωτερικό τους κόσμο, που για διάφορους λόγους τους προκαλεί αίσθημα υπερχείλισης. Περνώντας τις σκέψεις τους στο χαρτί, ισορροπούν καλύτερα. Τυπικά αυτοί οι συγγραφείς γράφουν πιο βιωματικά.

Να τονίσω εδώ πως δεν θα πρέπει να θεωρείτε τους γραφιάδες επαναστάτες. επειδή πολλοί απ’ αυτούς έγραψαν κείμενα που θεωρήθηκαν επαναστατικά στην εποχή τους. Τουλάχιστον δεν είναι στρατευμένοι επαναστάτες, οι περισσότεροι απ’ αυτούς. Η στρατευμένη λογοτεχνία δίνει σπουδαία καλλιτεχνικά αποτελέσματα σε περιόδους κρίσεων ή επαναστατικού αναβρασμού. Αυτές οι περίοδοι όμως δεν κρατάνε για πολύ στην ανθρώπινη ιστορία. Όταν τα πάθη κατασιγάσουν, οι γραφιάδες επιστρατεύονται από το εκάστοτε σύστημα. Στους καιρούς μας γίνονται συχνά δημοσιογράφοι, μια δουλειά που βολεύει ένα γραφιά καθώς τού εξασκεί καθημερινά την “πένα” του.

Ότι δουλειά κι αν κάνουν όμως, πρέπει πάντα να θυμόμαστε πως οι γραφιάδες υπάρχουν πιο πολύ για να θέτουν ερωτήματα με όμορφο τρόπο παρά για να δίνουν απαντήσεις. Γι αυτό ο καλός, επίδοξος, συγγραφέας οφείλει κατά τη γνώμη μας να γράφει για τις πλατιές μάζες και όχι για τις διάφορες ομαδούλες της διανόησης. Οφείλει να προσπαθεί να γίνει κλασσικός. Ακόμα κι αν όλα έχουν ειπωθεί, ευτυχώς. 🙂 Ποιος το έχει πει αυτό; Ο Χένρι Μίλλερ, ίσως..

  8 comments for “Για τους γραφιάδες

  1. anna
    03/10/2013 at 22:00

    sofos o miller??den ksero!!!

    • gpap
      03/10/2013 at 22:16

      Είναι από τους αγαπημένους μου 🙂

  2. 03/10/2013 at 22:07

    Δύσκολο να χωρέσεις όλα όσα θέλεις να πεις σε ένα κείμενο κάθε φορά. Καλό Οκτώβρη!

    • gpap
      03/10/2013 at 22:17

      Ναι το κατάλαβες το κείμενο είναι πράγματι πολύ πυκνό…

  3. αννα
    07/11/2013 at 12:43

    πυκνο αλλα το μυν. στο περναει γιατι τελικα η τεχνη σε βοηθαει πολυ σε αυτη τη ζωη!!!Ειχαν πει καποτε”η εξουσια της πολιτικης ειναι η λογικη και η εξουσια της τεχνης ειναι το συναισθημα!”

  4. gpap
    16/12/2013 at 14:50

    Ωραίο αυτό Άννα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.