Εκεί στον τύμβο του Καστά

Alexander_the_GreatΟ Μακεδονικός βασιλικός οίκος των Αργεαδών, άργησε να εμπλακεί στις ιστορικές διαμάχες της νότιας Ελλάδας. Οι Αργεάδες (ή Τημενίδες) βασιλιάδες εξουσίαζαν ένα βόρειο ελληνικό φύλο που ασχολούνταν κυρίως με την κτηνοτροφία και την γεωργία. Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι και το όνομα της αρχαίας τους πρωτεύουσας, Αιγές (κατσίκες). Η διοικητική δομή του βασιλείου ήταν μάλλον αριστοκρατική, και παρέπεμπε στα ομηρικά χρόνια. Υπήρχε το συμβούλιο των ευγενών και η συνέλευση των πολεμιστών, στους οποίους ο βασιλιάς όφειλε να αποδεικνύει την αξία του. Ο Μέγας Αλέξανδρος, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, συμμετείχε ενεργά σε όλες τις μεγάλες μάχες της εκστρατείας του. Την συμμετοχή του αυτή θα πρέπει να την ερμηνεύσουμε σαν υποχρεωτική, σύμφωνα με τις συνήθειες των προπατόρων του.

Μέχρι και τους Περσικούς πολέμους δεν υπάρχουν ιστορικές καταγραφές για ανάμιξη του βασιλείου με τα τεκταινόμενα στη νότια Ελλάδα. Εκεί κάπου θα βρούμε τις αναφορές για τον Αλέξανδρο Α’, που σύμφωνα με τις πηγές ήταν τότε υποτελής στον αυτοκράτορα της Περσίας Ξέρξη. Μετά την οριστική ήττα των Περσών στην Σαλαμίνα και αργότερα στην μάχη των Πλαταιών, έχουμε την πρώτη εμφάνιση Αθηναϊκού στρατού στην Αμφίπολη. Η πόλη φαίνεται πως ιδρύθηκε από θρακικά φύλλα, τους γνωστούς στην αρχαιότητα Ήδωνες, καταλήφθηκε από τους Αθηναίους και αργότερα από τους Σπαρτιάτες μέχρι να δοθεί η τελική λύση από τον Φίλλιπο Β’ που την ενσωμάτωσε οριστικά στο Μακεδονικό βασίλειο.

Είναι φανερό από τα παραπάνω ότι υπήρξε μια ώσμωση μερικών γενεών ανάμεσα στους Μακεδόνες και στους νότιους Έλληνες. Στα 150 χρόνια που μεσολαβούν ανάμεσα στους Περσικούς Πολέμους και την μάχη της Χαιρώνειας, που σήμανε την οριστική επιβολή των Μακεδόνων σε όλους τους Έλληνες, φαίνεται πως το βασίλειο έγινε πιο δεκτικό στις πολιτισμικές επιρροές των νότιων γειτόνων, και άρχισε να ενσωματώνει στην κουλτούρα του την έφεση στις τέχνες και στην καινοτομία που χαρακτήριζε τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό. Η βασιλεία του Φιλίππου Β’, σημαδεύτηκε από μια έντονη κινητικότητα, πολεμική, διπλωματική και πολιτισμική στην ευρύτερη περιοχή. Ήδη είχαν κατασταλλεί, με το “καλό” ή με το “ζόρι”, οι αντιδράσεις των όμορων της Μακεδονίας λαών, καταλήφθηκε η περιοχή της Αμφίπολης με τα ορυχεία του Παγγαίου και ο μακεδονικός χρυσός άρχισε να πλημμυρίζει την Ελλάδα. Στον στρατιωτικό τομέα εμφανίστηκαν πολλές καινοτομίες που δοκιμάστηκαν στο πεδίο της μάχης, όπως η σάρισα, ένα πολύ μακρύ δόρυ που εμπόδιζε τα αντίπαλα στρατεύματα να πλησιάσουν τη φάλαγγα. Για πρώτη φορά ελληνικό στράτευμα είχε πολύ αποτελεσματικό πεζικό και ιππικό ταυτόχρονα. Η μακεδονική φάλαγγα απέδειξε την αξία της στη μάχη της Χαιρώνειας(338.π.χ), όπου κατατρόπωσε τις συνασπισμένες δυνάμεις της νότιας Ελλάδας.

Ήταν όμως και η συγκυρία ευνοϊκή για τις μακεδονικές φάλαγγες. Οι πόλεις κράτη της νότιας Ελλάδας είχαν φροντίσει να αλληλεξουδετερωθούν, λίγο νωρίτερα, με τον τριακονταετή Πελοποννησιακό πόλεμο. Μια ατέλειωτη σειρά από φιλονικίες και πολέμους κατέστρεψε αυτό που συμβατικά σήμερα ονομάζουμε “Χρυσό Αιώνα” της κλασσικής αρχαιότητας. Οι συντηρητικοί Λακεδαιμόνιοι επικράτησαν στον πόλεμο αυτό, με τη χρηματοδότηση των Περσών, έναντι της Αθηναϊκής Συμμαχίας, που δεν είχε φερθεί και πολύ δημοκρατικά, εδώ που τα λέμε, απέναντι στους συμμάχους της.
Δεν χάρηκαν όμως για πολύ την επικράτησή τους οι Σπαρτιάτες. Γρήγορα ξέσπασε και πάλι κύμα αμφισβήτησης, καθώς οι “νέοι” ηγέτες εγκαθιστούν φρουρές, ζητούν φόρους και προσπαθούν να επιβάλλουν καθεστώτα της αρεσκείας τους στις ελληνικές πόλεις. Οι Πέρσες που είχαν πριν χρηματοδοτήσει τους Σπαρτιάτες τώρα χρηματοδοτούν τους αντιπάλους τους. Με αυτό τον τρόπο οι Πέρσες που ηττήθηκαν καθαρά στις πολεμικές αναμετρήσεις με τους Έλληνες, κατάφεραν να τους διαιρέσουν χρηματοδοτώντας τους ανάλογα με τα τρέχοντα συμφέροντά τους. Στην πραγματικότητα η εκστρατεία στην Ασία θα μπορούσε να είχε οργανωθεί μέχρι και 7θ χρόνια νωρίτερα, μιας και οι Σπαρτιάτες, υπό την ηγεσία του στρατηγού Αγησίλαου, είχαν ήδη εκστρατεύσει με επιτυχία στην Μικρά Ασία, κατά τα έτη 396 – 393 π.χ. Όμως οι συγκρούσεις στην Ελλάδα τον ανάγκασαν να επιστρέψει στην Σπάρτη.

Να σημειώσουμε εδώ ότι οι ελληνικές πόλεις, παρά τις διαφορές τους, είχαν από παλιά θεσμούς στους οποίους όλοι συμμετείχαν. Ένα παράδειγμα είναι οι Ολυμπιακοί αγώνες· ή ο πανελλήνιος σεβασμός που απολάμβανε το μαντείο των Δελφών. Αντιλαμβανόντουσαν επίσης την κοινή φυλετική καταγωγή τους και έδιναν μεγάλη σημασία στους δεσμούς αίματος των κοινοτήτων τους. Όμως τα χρόνια μετά τις εμφύλιες διαμάχες, στις κουρασμένες πόλεις-κράτη άρχισε να βρίσκει εύφορο έδαφος η ιδέα της ένωσης όλων των Ελλήνων κάτω από μια ενιαία κρατική πια οντότητα. Ο πιο γνωστός σήμερα υποστηριχτής αυτής της άποψης είναι ο ρήτορας Ισοκράτης. Ίσως να θυμάστε οι πιο παρατηρητικοί, τον αναμάσησαν πρόσφατα κάποιοι ισχνοί νεοέλληνες (έλληνες ονομάζονται όσοι μετέχουν της παιδείας μας πιο πολύ παρά όσοι έχουν την ίδια φυσική καταγωγή…). Για πρώτη φορά στην ιστορία τα αδρά χαρακτηριστικά της σύγχρονης εθνικής ιδέας περιγράφονται από τους Έλληνες. Ο Ισοκράτης είναι επίσης πολύ γνωστός για την πρόσκληση προς τον Φίλιππο να ηγηθεί των Ελλήνων σε μια εκστρατεία εναντίον της Περσίας. Ο καμβάς πάνω στον οποίο “κεντούσαν” οι ρήτορες της πανελλήνιας ιδέας ήταν ο γνωστός και σήμερα “κίνδυνος εξ ανατολής” 😛

Ο Φίλιππος λοιπόν πήρε όλο αυτό τον προβληματισμό και τον μετέτρεψε σε παραγωγική πολιτική δράση. Απέφευγε να φέρεται πολύ σκληρά στους πόλεις κράτη της Νότιας Ελλάδας και φρόντισε επιτήδεια να γίνει μέλος της Δελφικής Αμφικτυονίας, επικαλούμενος την Δωρική καταγωγή του. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας συγκάλεσε στην Κόρινθο το λεγόμενο κοινό των Ελλήνων, μια γενική συνέλευση δηλαδή των ελληνικών πόλεων που είχε συγκληθεί για πρώτη φορά κατά τους Περσικούς πολέμους και μετά…ξεχάστηκε. Ο Φίλιππος το οργάνωσε ξανά και εκεί επέβαλε ένα σύμφωνο μη επίθεσης στις ελληνικές πόλεις-κράτη και υποχρέωση συμμετοχής τους στην προετοιμαζόμενη εκστρατεία εναντίον των Περσών. Δεν πρέπει βέβαια να χάρηκαν και πολύ οι πόλεις κράτη με το σύμφωνο αυτό καθώς με την πρώτη ευκαιρία, που δόθηκε λίγο αργότερα από τη δολοφονία του Φιλίππου, οι Θηβαίοι επαναστάτησαν και πολιόρκησαν την Μακεδονική φρουρά στην πόλη τους. Ο νεαρός 20χρονος βασιλιάς, Αλέξανδρος ο Μέγας, αντέδρασε κεραυνοβόλα και διέπραξε την πρώτη ανάμεσα στις πολλές θηριωδίες του. Ισοπέδωσε την πόλη και εξανδραπόδισε τους κατοίκους της. Ουσιαστικά την εξαφάνισε από το χάρτη.

Κάπου εκεί θα πρέπει να τοποθετήσουμε την ληξιαρχική πράξη θανάτου του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Στηριγμένος σε μικρές κρατικές οντότητες, τις πόλεις κράτη, σταμάτησε την ασιατική επέλαση προς τη δύση και έβαλε τα θεμέλια του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αλλά δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τις ατέλειωτες αντιπαραθέσεις του και παραδόθηκε εν τέλει στο δυνατό βασιλιά της Μακεδονίας.

Συνεχίζεται…

 

  2 comments for “Εκεί στον τύμβο του Καστά

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.